Opłata za zajęcie pasa drogowego zależy od celu zajęcia, jego powierzchni, czasu trwania i stawki właściwej dla konkretnej drogi. Przy robotach prowadzonych przez kilka dni stosuje się inny sposób rozliczenia niż przy wieloletnim umieszczeniu sieci w pasie drogowym. Przed wydaniem decyzji trzeba więc prawidłowo zakwalifikować sprawę. Dla zarządcy gminnego lub powiatowego samo obliczenie kwoty jest […]
Opłata za zajęcie pasa drogowego zależy od celu zajęcia, jego powierzchni, czasu trwania i stawki właściwej dla konkretnej drogi. Przy robotach prowadzonych przez kilka dni stosuje się inny sposób rozliczenia niż przy wieloletnim umieszczeniu sieci w pasie drogowym. Przed wydaniem decyzji trzeba więc prawidłowo zakwalifikować sprawę.
Dla zarządcy gminnego lub powiatowego samo obliczenie kwoty jest ostatnim etapem pracy. Najpierw należy ustalić właściwy cennik oraz sprawdzić dane z wniosku. Przy dużej liczbie spraw pomaga oprogramowanie do zarządzania zajęciem pasa drogowego, które łączy rejestr wniosków i decyzji z naliczaniem opłat.
Najważniejsze informacje
- Przy zajęciu na czas robót opłatę oblicza się zasadniczo jako powierzchnię w m² pomnożoną przez liczbę dni i właściwą stawkę dzienną.
- Przy liniowym urządzeniu obcym stosuje się stawkę roczną za 1 m² powierzchni jego rzutu poziomego, a za krótszy okres należność nalicza się proporcjonalnie.
- Stawki na drogach samorządowych wynikają z uchwały właściwego organu JST, w granicach określonych ustawą o drogach publicznych.
- Powierzchnię mniejszą niż 1 m² traktuje się przy naliczaniu opłaty jak 1 m². Dla zajęć rozliczanych według art. 40 ust. 4 okres krótszy niż 24 godziny liczy się jak jeden dzień.
Od czego zależy wysokość opłaty?
Pierwsze pytanie brzmi: jakiej drogi dotyczy zajęcie? Stawki dla dróg zarządzanych przez samorząd określa właściwy organ stanowiący JST w uchwale. W przypadku dróg pozostających w zarządzie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad stosuje się stawki wynikające z rozporządzenia ministra. Nie można przenosić cennika jednej jednostki na drogę innego zarządcy.
W praktyce trzeba też ustalić, czy zajęty będzie chodnik, pobocze czy jezdnia oraz jaką część szerokości jezdni obejmie zajęcie. Pomaga w tym aktualna ewidencja dróg wraz z oprogramowaniem GISROAD, która łączy informacje o odcinkach z mapą. Sama mapa nie zastępuje jednak powierzchni wskazanej i zweryfikowanej w dokumentacji konkretnego zajęcia.
Do kalkulacji potrzebne są cztery ustalenia:
- Rodzaj zajęcia: roboty, urządzenie liniowe, inne urządzenie lub reklama, albo zajęcie na prawach wyłączności.
- Powierzchnia: odpowiednio powierzchnia zajętego pasa, rzut poziomy urządzenia albo powierzchnia reklamy.
- Okres: liczba dni zajęcia lub czas umieszczenia urządzenia, zależnie od rodzaju sprawy.
- Właściwa stawka: pozycja cennika dotycząca tej drogi i danego sposobu korzystania z pasa.
Opłata za zajęcie pasa drogowego – wzór do obliczenia
Przy prowadzeniu robót oraz zajęciu pasa na prawach wyłączności w celach określonych w art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy stosuje się wzór:
powierzchnia zajęcia (m²) × stawka dzienna (zł/m²) × liczba dni = opłata (zł)
Załóżmy, że wykonawca zajmuje 12 m² pasa przez 5 dni, a właściwa dla tej sytuacji stawka wynosi 4 zł za 1 m² dziennie. Wtedy opłata wyniesie 12 × 4 × 5 = 240 zł. Stawka 4 zł służy wyłącznie temu przykładowi. W rzeczywistej sprawie trzeba zastosować stawkę z odpowiedniego aktu prawnego.
Jeżeli w ramach robót zajmowane są części pasa objęte różnymi stawkami, należy je prawidłowo rozdzielić i policzyć należność dla każdej części według właściwych parametrów. Nie wystarczy pomnożenie całej powierzchni przez stawkę wybraną dla jednego fragmentu.
Jak liczyć zajęcie krótsze niż 24 godziny i powierzchnię poniżej 1 m²?
Dla zajęć wymienionych w art. 40 ust. 4 czas krótszy niż 24 godziny traktuje się jak jeden dzień. Jeżeli wykonawca zajmie fragment chodnika przez cztery godziny, nie nalicza się automatycznie czterech dwudziestych czwartych stawki dziennej.
Ustawa przewiduje również minimalną powierzchnię rozliczeniową. Zajęcie 0,6 m² jest na potrzeby opłaty traktowane jak 1 m², podobnie jak rzut poziomy urządzenia o powierzchni mniejszej niż 1 m². Obie zasady trzeba uwzględnić przed wykonaniem końcowego mnożenia.
Opłata za urządzenie liniowe a opłata za reklamę
Liniowe urządzenie obce: stawka roczna
Dla liniowego urządzenia obcego, np. odcinka sieci, podstawą jest powierzchnia rzutu poziomego urządzenia i stawka roczna za 1 m². Jeżeli urządzenie znajduje się w pasie krócej niż rok, należność oblicza się proporcjonalnie do liczby dni. Tego mechanizmu nie należy zastępować zwykłą stawką dzienną stosowaną do prowadzenia robót.
Jedna inwestycja może zatem wiązać się z dwiema różnymi pozycjami: czasowym zajęciem pasa na wykonanie wykopu oraz umieszczeniem w nim urządzenia liniowego. To odrębne rodzaje zajęcia, rozliczane według właściwych dla nich zasad.
Reklama i inne urządzenia: stawka dzienna
Przy reklamach i urządzeniach obcych innych niż liniowe art. 40 ust. 6 przewiduje rozliczenie na podstawie właściwej powierzchni, liczby dni i stawki za 1 m². Dla reklamy istotna jest jej powierzchnia, a dla innego urządzenia powierzchnia rzutu poziomego. Błędne przypisanie rodzaju zajęcia może więc zmienić cały sposób obliczenia.
Co zrobić, gdy powierzchnia z wniosku budzi wątpliwości?
Zarządca powinien porównać powierzchnię podaną we wniosku z planem sytuacyjnym i zakresem zajęcia. Przy wąskim wykopie znaczenie mają nie tylko jego długość, ale również szerokość zajmowanego fragmentu jezdni lub pobocza. Trzeba uwzględnić obszar faktycznie objęty zajęciem zgodnie z dokumentacją, a nie jedynie wymiar samego urządzenia.
W identyfikacji miejsca może pomóc fotorejestracja pasa drogowego, szczególnie gdy trzeba wrócić do wyglądu danego odcinka. Zdjęcia są jednak materiałem pomocniczym, nie zastępują pomiaru powierzchni i dokumentów stanowiących podstawę decyzji. Przydatne wskazówki dotyczące przypisywania fotografii do lokalizacji opisaliśmy również w artykule o dokumentacji fotograficznej dróg w systemie mapowym.
Jak sprawdzić naliczenie przed wydaniem decyzji?
Weryfikacja opłaty powinna pozwalać odtworzyć każdą liczbę użytą w kalkulacji. Przy kilkudziesięciu wnioskach miesięcznie szczególnie łatwo pomylić stawkę dla jezdni ze stawką dla pobocza albo zastosować cennik obowiązujący w innym okresie.
Przed zatwierdzeniem kwoty należy sprawdzić:
- czy rozpoznano właściwego zarządcę i aktualną dla sprawy stawkę;
- czy rodzaj zajęcia odpowiada zastosowanemu sposobowi obliczenia;
- czy powierzchnia i okres są zgodne z dokumentacją;
- czy wynik można połączyć z konkretną decyzją, wraz z podstawą naliczenia.
W sprawach związanych z robotami trzeba pamiętać, że sama opłata za zajęcie pasa nie zastępuje pozostałych wymaganych zgód i dokumentów. Gdy prace zmieniają sposób prowadzenia ruchu, potrzebny może być również zatwierdzony projekt czasowej organizacji ruchu. Jest to odrębna kwestia od wyliczenia należności za zajęty pas.
Najczęstsze błędy przy naliczaniu opłat
Najwięcej rozbieżności powstaje jeszcze przed wprowadzeniem liczb do kalkulatora. Błędna kwalifikacja rodzaju zajęcia, niewłaściwa uchwała albo pominięcie rozdzielenia powierzchni skutkują złą kwotą, nawet jeśli samo mnożenie wykonano poprawnie.
- Jedna stawka dla całego zajęcia, chociaż fragmenty pasa podlegają różnym stawkom.
- Stawka dzienna użyta dla urządzenia liniowego, które jest rozliczane według mechanizmu rocznego.
- Brak archiwum zastosowanej stawki, przez co po zmianie uchwały trudno odtworzyć starszą decyzję.
Dlatego przy każdej decyzji należy zachować nie tylko wynik, ale też dane wejściowe i zastosowaną podstawę naliczenia. W razie kontroli pozwala to odtworzyć sposób ustalenia kwoty bez ponownego interpretowania całej sprawy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy do obliczenia opłaty za wykop wystarczy jego długość?
Nie. Przy zajęciu rozliczanym według powierzchni potrzebna jest liczba metrów kwadratowych, a nie sam wymiar liniowy. Trzeba ustalić również właściwą część pasa, okres zajęcia i stawkę.
Czy roboty przy budowie sieci i samo umieszczenie sieci rozlicza się tak samo?
Nie. Zajęcie pasa na czas robót jest co do zasady rozliczane według powierzchni i liczby dni. Umieszczenie liniowego urządzenia obcego podlega mechanizmowi opartemu na stawce rocznej.
Czy przekroczenie terminu podanego w zezwoleniu zmienia należność?
Przekroczenie terminu może prowadzić do odrębnego postępowania i kary pieniężnej. Art. 40 ust. 12 ustawy przewiduje w określonych przypadkach karę w wysokości dziesięciokrotności odpowiedniej opłaty.
Podsumowanie
Prawidłowo obliczona opłata za zajęcie pasa drogowego zaczyna się od właściwego zakwalifikowania sprawy. Dopiero potem można ustalić odpowiednią stawkę, zweryfikować powierzchnię i okres oraz wykonać obliczenie. Zarządca powinien zachować z decyzją pełny zestaw danych użytych do naliczenia, aby nawet po zmianie cennika można było wyjaśnić wysokość należności.